Ayak ve Ayak Bileği Ağrısı

Ayak ve ayak bileği; vücut ağırlığını taşıyan, yürüme ve koşma sırasında önemli yüklerin aktarıldığı karmaşık bir yapıdır. Bu bölgede ağrı; bağ yaralanmaları, tendon problemleri, kıkırdak hasarları, kırıklar, ayak şekil bozuklukları veya eklem kireçlenmesi gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Ağrının yeri, travma sonrasında başlayıp başlamadığı, şişlik ve morarma varlığı, üzerine basmakla artması ve ne kadar süredir devam ettiği olası nedenin belirlenmesinde önemlidir.

Ayak Bileği Burkulmaları ve Bağ Yaralanmaları

Ayak bileği burkulmaları özellikle spor sırasında veya ayağın uygun olmayan şekilde yere basması sonucunda sık görülür. En sık ayak bileğinin dış tarafındaki bağlar yaralanır.

Burkulma sonrasında ağrı, şişlik, morarma ve üzerine basmakta güçlük gelişebilir. Her burkulma basit bir yaralanma değildir; bazı hastalarda ciddi bağ hasarı, kıkırdak yaralanması veya kırık eşlik edebilir.

Tedavi yaralanmanın derecesine göre planlanır. Çoğu ayak bileği bağ yaralanması uygun koruma ve rehabilitasyonla cerrahi gerektirmeden iyileşebilir. Ancak tekrarlayan burkulmalar ve kronik ayak bileği instabilitesi gelişen hastalarda ileri değerlendirme ve seçilmiş olgularda cerrahi tedavi gerekebilir.

Ayak Bileğinde Kıkırdak Hasarı

Ayak bileği burkulmaları ve diğer travmalar sonrasında eklem yüzeyinde, özellikle talus kemiğinin kıkırdak yüzeyinde osteokondral lezyonlar gelişebilir.

Burkulma sonrasında uzun süre geçmeyen derin ayak bileği ağrısı, tekrarlayan şişlik, takılma veya kilitlenme hissi bu tür lezyonlarda görülebilir.

Tedavi; lezyonun büyüklüğü, yeri, kemik ve kıkırdağın durumu ile hastanın yaşı ve aktivite düzeyine göre belirlenir. Uygun hastalarda ayak bileği artroskopisi ve kıkırdak lezyonuna yönelik cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.

Aşil Tendiniti ve Aşil Tendon Yırtığı

Aşil tendonu baldır kaslarını topuk kemiğine bağlayan ve yürüme, koşma ve sıçrama sırasında önemli görev üstlenen güçlü bir tendondur.

Tekrarlayan yüklenmeler sonucunda gelişen Aşil tendinopatisinde topuğun arka tarafında ağrı ve hassasiyet görülebilir. Özellikle koşu ve sportif aktiviteler sırasında şikâyetler artabilir.

Aşil tendon yırtığı ise farklı bir durumdur. Sıklıkla ani hızlanma, sıçrama veya yön değiştirme sırasında ortaya çıkar. Hastalar bazen ayak bileğinin arkasına darbe almış gibi bir his tarif eder ve parmak ucuna yükselmekte zorlanabilir.

Aşil tendon yırtıklarında tedavi; hastanın yaşı, aktivite düzeyi, yaralanmanın özellikleri ve beklentilerine göre cerrahi veya cerrahi dışı olarak planlanabilir.

Plantar Fasiit ve Topuk Ağrısı

Topuk ağrısının en sık nedenlerinden biri plantar fasiittir. Plantar fasya, ayak tabanında uzanan ve ayak kavsının desteklenmesine katkıda bulunan güçlü bir bağ dokusudur.

Tipik olarak ağrı sabah yataktan kalkıldığında atılan ilk adımlarda veya uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkıldığında belirgindir.

Tedavinin temelini yüklenmenin düzenlenmesi, uygun ayakkabı kullanımı, germe egzersizleri ve gerekli hastalarda fizik tedavi oluşturur. Cerrahi tedavi nadiren gerekir.

Halk arasında “topuk dikeni” olarak bilinen radyografik bulgunun görülmesi tek başına ağrının nedeni olduğu anlamına gelmez. Değerlendirmede hastanın şikâyetleri ve fizik muayene bulguları daha önemlidir.

Halluks Valgus

Halluks valgus, ayak başparmağının diğer parmaklara doğru yönelmesi ve başparmak kökünde belirginleşen şekil bozukluğudur. Halk arasında sıklıkla “başparmak çıkıntısı” veya “kemik çıkıntısı” olarak tarif edilir.

Ayakkabı kullanırken ağrı, kızarıklık ve bası şikâyetlerine neden olabilir. İleri olgularda diğer parmaklarda da şekil bozuklukları gelişebilir.

Her halluks valgus cerrahi gerektirmez. Rahat ve uygun genişlikte ayakkabı kullanımı hafif şikâyetlerin kontrolüne yardımcı olabilir. Ağrının ve fonksiyonel kısıtlılığın belirgin olduğu uygun hastalarda cerrahi tedavi değerlendirilebilir.

Cerrahi karar yalnızca ayağın görüntüsüne göre verilmez; hastanın ağrısı, günlük yaşamındaki kısıtlanma ve deformitenin özellikleri birlikte değerlendirilir.

Ayak Bileği Kireçlenmesi

Ayak bileği kireçlenmesi diz ve kalça kireçlenmesine göre daha az görülür ve sıklıkla daha önce geçirilmiş ayak bileği kırıkları veya ciddi bağ yaralanmaları sonrasında gelişebilir.

İlerleyen dönemlerde yürüme sırasında ağrı, hareket kısıtlılığı ve şişlik ortaya çıkabilir.

Erken dönemlerde tedavide aktivitenin düzenlenmesi, uygun ayakkabı veya desteklerin kullanılması ve fizik tedavi gibi cerrahi dışı yöntemler ön plandadır. İleri derecede eklem hasarı bulunan ve günlük yaşamı ciddi şekilde etkilenen seçilmiş hastalarda ayak bileği artrodezi veya ayak bileği protezi gibi cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Ayak ve Ayak Bileği Kırıkları

Ayak ve ayak bileği çevresindeki kırıklar basit düşmelerden spor yaralanmalarına ve yüksek enerjili travmalara kadar farklı mekanizmalarla meydana gelebilir.

Tedavi kırığın yeri, parçalanma ve yer değiştirme miktarı, eklem yüzeyinin etkilenmesi ve ayak bileğinin stabilitesine göre belirlenir. Bazı kırıklar alçı veya uygun ortezlerle takip edilebilirken, eklem uyumunu veya stabiliteyi bozan kırıklarda cerrahi tedavi gerekebilir.

Ne Zaman Ortopedi Değerlendirmesi Gerekir?

Ayak veya ayak bileği ağrısının uzun süre devam etmesi, tekrarlayan burkulmalar, yürümeyi veya sportif aktiviteleri kısıtlayan ağrı, belirgin hareket kısıtlılığı veya deformite bulunması durumunda ortopedik değerlendirme uygun olur.

Travma sonrasında ayağın üzerine basamama, belirgin şekil bozukluğu, hızla artan şişlik veya morarma, açık yara ya da dolaşım problemi düşündüren renk değişikliği bulunması durumunda ise daha erken değerlendirme gerekir.